Hoe Rosalie Apituley energie zichtbaar maakt in Elderveld

“Ik profileer me zowel als kunstenaar als ontwerper. Als ontwerper wil je dat er een oplossing wordt gevonden voor een probleem, terwijl je als kunstenaar juist eerder opschudding wilt veroorzaken.” Dat is waar ruimte ontstaat voor verwondering, frictie en nieuwe perspectieven. In dit artikel nemen we een kijkje in haar wereld van inspiratie en werkwijze.

Na haar studie product design aan ArtEZ, waar ze in 2022 afstudeerde, ontwikkelde Rosalie een manier van werken waarin objecten nooit losstaan van hun context. Ze zijn geen eindpunt, maar juist een aanleiding: om iets zichtbaar te maken, een systeem te bevragen of een andere manier van kijken aan te wakkeren.

Van functie naar verhaal

“Een ontwerper maakt iets voor een gebruiker. Het moet logisch zijn, bruikbaar. Maar wat ik interessant vind aan kunst, is dat het ook mag schuren. Dat je een narratief neerzet dat misschien niet direct praktisch is, maar wel iets losmaakt.” Die combinatie vormt de kern van Rosalie’s werk. Objecten worden dragers van verhalen, en brengen dialoog op gang.

Rosalie begint haar ontwerpen vaak vanuit verbeelding. “Ik vind het leuk om eerst iets te bedenken wat misschien helemaal niet kan.” Van daaruit volgt de vertaalslag naar de realiteit. “Door iets te maken, ontstaat er iets waar je het over kan hebben.” Die wisselwerking tussen kunst en ontwerp blijft een constante.

De onzichtbaarheid van energie

Toen ze zich ging verdiepen in energie, ontdekte ze hoe weinig mensen het systeem echt begrijpen, inclusief zijzelf. Terwijl we er de hele dag afhankelijk van zijn. Het niet snappen werd het startpunt van haar afstudeerproject Uit de meterkast. Een onderzoek naar hoe je dagelijks energiegebruik visueel en tastbaar kunt maken.

“Ik vroeg me af: hoe kan je als gebruiker begrijpen wat je verbruikt? Niet achteraf via een rekening of een app, maar op het moment zelf.” Het antwoord vond ze in fysieke objecten. Ontwerpen die reageren, bewegen of zichtbaar maken wat normaal verborgen blijft.

Een belangrijke inspiratiebron was de analoge energiemeter. “Zo’n schijfje dat sneller draait als je meer gebruikt. Ik vond het vreemd dat zoiets verstopt zit in een meterkast.” Door dat principe naar de leefomgeving te brengen, ontstaat een directe relatie tussen gedrag en energie.

Als energie zichtbaar wordt

Wat gebeurt er als energie ineens zichtbaar wordt? “Ik denk dat er een soort verrassing ontstaat,” legt ze uit. “Dat mensen denken: oh, gebruikt dit zóveel? Of juist: zo weinig?”

Volgens Rosalie maken veel mensen keuzes op gevoel. Energie is abstract, technisch en vaak saai. “Die grijze transformatorhuisjes spreken niet aan.” Dat is precies wat haar triggert om er iets van te maken dat wél aandacht trekt. Humor speelt daarin een belangrijke rol. “Ik wil dat mensen even stoppen en denken: wat gebeurt hier?”

Twee mogelijke toekomsten

Binnen de energietransitie ziet ze twee richtingen. Aan de ene kant volledige automatisering. “Systemen die bepalen wanneer je energie gebruikt. Dan hoef je er zelf niet meer over na te denken.” Aan de andere kant ligt een bewustere benadering. “Dat je interacties zo ontwerpt dat mensen voelen wat ze doen. Dat er een soort frictie ontstaat.”

Die frictie maakt energie concreet. Vergelijkbaar met tanken: je weet wat je gebruikt, omdat je er direct mee geconfronteerd wordt. “Bij elektriciteit komt het gewoon uit de muur. Je hebt geen idee.”

Ontwerpen in de wijk

Binnen Project ZERO brengt Rosalie deze ideeën naar de praktijk in de Arnhemse wijk Elderveld. Daar werkt ze aan manieren om energie zichtbaar en begrijpelijk te maken voor bewoners. Niet vanachter een bureau, maar midden in de wijk. 

Tijdens haar afstuderen deed ze al ervaring op met energiecoaching. “Dan ga je bij mensen thuis langs en help je hen inzicht te creëren in hun verbruik en het omlaag brengen van hun energierekening. Je ziet dan goed hoe mensen omgaan met energie,” vertelt ze. Die ervaring liet haar zien hoe verschillend situaties kunnen zijn. “Je komt letterlijk bij mensen binnen en dat is het meest persoonlijke wat er is.” Die mensgerichte aanpak vormt ook binnen ZERO de basis van haar werk.

Binnen het project draait het niet alleen om wie je bereikt, maar vooral om wat er gebeurt wanneer mensen worden verrast met een nieuw perspectief. “Het is een illusie dat je iedereen raakt,” zegt ze eerlijk. Toch ligt daar juist de uitdaging: door te verrassen, bijvoorbeeld met iets dat opvalt in de openbare ruimte. Daarnaast speelt samenwerking met bewoners een belangrijke rol, niet als doelgroep maar als mede-ontwerpers. “Het moet niet top-down zijn. Het moet iets worden van de wijk zelf.”

Wanneer is jouw bijdrage geslaagd?

Voor Rosalie zit succes niet alleen in het eindresultaat, maar vooral in het proces. “Als ik in samenwerking met bewoners uit Elderveld iets heb kunnen maken dat bij hen past, en waar ze zichzelf mee kunnen verrassen dan voelt het geslaagd.”

En misschien zit het echte effect juist in iets kleiners. Een voorbijganger die even vertraagt. Die opkijkt. Die zich, al is het maar voor een paar seconden, bewust wordt van iets wat daarvoor onzichtbaar was. “Dat iemand denkt: oh, zo werkt energie dus.” Daar begint verandering.